Prof. Jerzy Vetulani (1936–2017)

13 Kwietnia 2017

Prof. Jerzy Vetulani (1936–2017)

Z wielkim żalem i smutkiem Polskie Towarzystwo Neurologiczne żegna swojego Przyjaciela, wybitnego neurobiologa, wspaniałego wykładowcę, dobrego i mądrego człowieka.To wielka strata dla nauki polskiej, przyjaciół, czytelników Jego książek i bloga oraz niezwykle licznego grona sympatyków wykładów Pana Profesora wygłaszanych w całym kraju.

Jerzy Adam Gracjan Vetulani był psychofarmakologiem, neurobiologiem, biochemikiem, profesorem nauk przyrodniczych.

W 1952 rozpoczął studia biologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, które ukończył w 1957, broniąc pracy magisterskiej na temat wpływu kwasu askorbinowego na obraz krwi królika. Również na Uniwersytecie Jagiellońskim, studiował chemię.. W latach 1955–1962 działał jako prelegent w Krakowskim Dyskusyjnym Klubie Filmowym Studentów i jak przyznał, „to była dobra rzecz, bo nauczyła go, by mówić krótko, ciekawie i szybko kończyć” ]. W 1972 był konsultantem naukowym filmu Iluminacja Krzysztofa Zanussiego. Stopień doktora nauk przyrodniczych otrzymał w 1966 w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polskiej Akademii Nauk. W tym samym roku jako stypendysta Rikera wyjechał na rok do Wielkiej Brytanii, gdzie pracował nad opanowaniem metod spektrofluorymetrycznych w Cambridge. Po złożeniu rozprawy habilitacyjnej, wyjechał na prawie dwa lata do Stanów Zjednoczonych, gdzie od 1973 do 1975 pracował jako Research Associate Professor w Vanderbilt University. Międzynarodowe uznanie przyniosło mu odkrycie wraz z Fridolinem Sulserem w 1975 zjawiska β-downregulacji przez chroniczne podania leków przeciwdepresyjnych i sformułowanie hipotezy β-downregulacji jako mechanizmu działania leków przeciwdepresyjnych. Praca na ten temat opublikowana przez Vetulaniego i Sulsera w „ Nature” stała się citation classic. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1976 ( rozprawa Neuroleptyki, inhibitory monoaminooksydazy i inhibitory beta-hydroksylazy dopaminowej: ich działania i współdziałania), profesora nadzwyczajnego – w 1983, zaś profesora zwyczajnego – w 1989. W 1976 objął kierownictwo Zakładu Biochemii Instytutu Farmakologii PAN. Od 1978 regularnie współpracował z Narodową Radą Badań Naukowych w Rzymie. Odwiedzając Rzym z reguły otrzymywał audiencję u Jana Pawła II.

W 1983 otrzymał jako pierwszy Polak Międzynarodową Nagrodę Anna-Monika II klasy za badania nad mechanizmami działania elektrowstrząsu. Od 1981 był redaktorem naczelnym czasopisma „ Wszechświat". Był członkiem Krakowskiego Komitetu Obywatelskiego (1989–1990) i Krakowskiego Klubu Solidarności (1994–1995).

W 1991 został powołany na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności. Członkiem czynnym został w 1996. Regularnie prowadził spotkania Kawiarni Naukowej PAU, jako otwierający i moderator dyskusji. W 2001 wszedł w skład Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie oraz kapituły Lauru Krakowa XXI wieku. Był członkiem rady reaktywowanego Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk. Ubiegał się bez powodzenia o urząd prezydenta miasta Krakowa,

Od 2002 był wiceprzewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Farmakologii PAN. W 2008 został wybrany członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Nauk. Na przestrzeni lat sprawował w strukturach Akademii różne funkcje, sekretarza Komitetu Nauk Fizjologicznych PAN, przewodniczącego Komitetu Neurobiologii PAN. Był członkiem rad naukowych Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN i Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN. Profesor Vetulani związany był mocno także ze środowiskiem neurologów polskich, był gościem wielu konferencji neurologicznych, aktywnie uczestniczył w pracach Polskiego Towarzystwa Alzheimerowskiego i Polskiego Towarzystwa Psychogeriatrii.

Był bardzo znany ze swoich wykładów popularnonaukowych poruszających najczęściej tematykę funkcjonowania ludzkiego mózgu oraz zależności pomiędzy neurobiologią a różnymi aspektami społecznymi i kulturowymi. W 1999 był wykładowcą podczas krakowskiego Dnia Mózgu, a od 2000 nieprzerwanie co roku występował podczas krakowskiego Tygodnia Mózgu.

Od czerwca 2010 prowadził blog Piękno neurobiologii. Bezpośrednią przyczyną założenia strony było zlikwidowanie przez Tomasza Lisa, redaktora naczelnego czasopisma „ Wprost”, rubryki naukowej prowadzonej przez Profesora Vetulaniego. Wybrał tę formę publikacji swoich tekstów ze względu na możliwość dotarcia do jak największego grona czytelników oraz niezależność i swobodę w treści.

Regularnie wykładał na kierunkach kilku uczelni w Krakowie. Był profesorem Małopolskiej Wyższej Szkoły im. J. Dietla, Wydziału Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II

Od 2010 był regularnym uczestnikiem pisma mówionego „ Gadający Pies”, którego z czasem stał się jedną z głównych atrakcji i znaków rozpoznawalnych. Profesor Vetulani porównał atmosferę „Gadającego Psa” do będącej u progu działalności Piwnicy pod Baranami. W swoich wystąpieniach niejednokrotnie używał sprośnego humoru i wulgaryzmów, co niektórzy uznawali za przekroczenie granic dobrego smaku, ale zdecydowana większość słuchaczy przyjmowała entuzjastycznie.

W 2010 i 2015 występował z Leszkiem Długoszem z programem koncertowym Rozumie mój, w którym poezja śpiewana przez Długosza wymieniała się z komentarzem neurobiologicznym Vetulaniego. 31 grudnia 2014 został powołany na członka Rady Programowej przy Stacji PAN w Rzymie.

Od 2014 wspierał aukcje Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, wystawiając na licytację m.in. własne książki z autografami i możliwość spotkania przy kawie lub kolacji. Angażował się aktywnie w liczne wydarzenia- był w Komitecie Honorowym Parady Równości, wyrażał poparcie dla niektórych działań Komitetu Obrony Demokracji, wziął udział w proteście na Rynku Głównym w Krakowie w styczniu 2017,. sympatyzował również z czarnym protestem,

W wywiadzie dla „ Przekroju” opublikowanym w marcu 2012 Profesor Vetulani stwierdził, że „chciałby żyć w społeczeństwie, w którym tak jak dziś idziemy na ciastko, które przecież też jest szkodliwe, będziemy mogli pójść do kawiarni i zapalić marihuanę". W maju 2014 wziął udział w Marszu Wyzwolenia Konopi w Warszawie, gdzie wystąpił jako gość specjalny.

Chyba lubił Profesor Vetulani wzbudzać pewne kontrowersje, chociażby zabierając głos w dyskusji na temat wieku inicjacji szkolnej. W prywatnej rozmowie przyznał potem, że w życiu nie spotkał się z taką falą hejtu. Argumentował, że ze względu na dynamiczne zmiany zachodzące w mózgu człowieka od szóstego roku życia zwlekanie z rozpoczęciem edukacji to marnowanie potencjału dziecka

2 marca 2017 r. wieczorem podczas powrotu z pracy został potrącony przez samochód. Utrzymywany był w śpiączce farmakologicznej w Centrum Urazowym Medycyny Ratunkowej i Katastrof w Szpitalu Uniwersyteckim, pod opieką zespołu profesora Jerzego Wordliczka. Stan zdrowia Profesora Vetulaniego nie poprawił się i zmarł 6 kwietnia 2017. ( opracowano na podstawie danych z Wikipedii )

Nie pamiętam już dokładnie kiedy poznałem osobiście Profesora, natomiast od co najmniej kilkunastu lat byłem dumny mogąc czuć się Jego przyjacielem. Nigdy nie zapomnę Jego ubiegłorocznych osiemdziesiątych urodzin w mieszkaniu Profesora w Krakowie przy placu Inwalidów, które zgromadziły prawie 200 osób...było ciasno, a słynna kanapa na której siadywał kardynał Wojtyła rozmawiając z Ojcem Profesora Adamem Vetulanim była oblegana. Sesja fotograficzna gości Profesora prowadzona przez Adama Golca stała się kanwą do Wystawy w Galerii Olimpia pt "Vetulani i Przyjaciele".

Od lat Profesor przyjeżdżał do Szczecina z dwóch okazji - Zachodniopomorskich Dni Psychiatrycznych organizowanych nad Bałtykiem przez Prof. Jerzego Samochowca oraz Szczecińskiego Dnia Mózgu. Spędzane z Profesorem wieczory przed i po konferencjach pozostaną na długo w pamięci. Podczas ubiegłorocznego Dnia Mózgu w Teatrze Polskim zorganizowaliśmy z okazji urodzin Profesora Benefis. Wieczór, który w zamyśle miał trwać około dwóch godzin przeciągnął się na dużej scenie do ponad czterech - wśród gości byli m.in. Stanisław Tym i Henryk Sawka, który wręczył Profesorowi specjalnie przygotowany na tę okazję rysunek. Już mniejsze grono w kabarecie Teatru Pan Profesor wprowadził potem jeszcze w atmosferę Gadającego Psa przedstawiając swoje słynne Obscenita. Byliśmy dumni kiedy następnego dnia Profesor wyznał, że był to jeden z Jego piękniejszych wieczorów w życiu. Bardzo szkoda, że nie będzie już takich wieczorów....nie będzie też słynnych kartek świątecznych przygotowywanych osobiście z okazji Bożego Narodzenia i Wielkanocy...nie usłyszymy także charakterystycznego głosu Profesora mówiącego liczne anegdoty...

Profesor Jerzego Vetulani spoczął 18 kwietnia 2017 roku w swoim ukochanym Krakowie w Alei Zasłużonych Cmentarza Rakowickiego.

Andrzej Potemkowski

Ważne: strona ptneuro.pl wykorzystuje pliki cookies.
Czym są i do czego służą pliki cookies możesz dowiedzieć się na stronie http://wszystkoociasteczkach.pl/